licht bij dementie

Frans Nuijts:

‘Nooit meer zonder daglichtlamp’

Zes jaar terug riep Frans Nuijts (77) in paniek zijn vrouw. 'Annie, kun je komen? Ik weet helemaal niets meer!'

Annie (74) rende naar hem toe. Frans was even de kluts kwijt. Hij had een black-out en nog vele zouden volgen. 'Maar het gekke is, ik weet daar niets meer van,' zegt Frans in hun knusse woning in Amsterdam - Noord. 'Het begin ben ik kwijt.'

Allerlei onderzoeken volgden. Had Frans problemen met zijn hart? Leed hij aan epilepsie? In de geheugenpoli van de Vrije Universiteit in Amsterdam vernam Frans dat hij weliswaar problemen met zijn geheugen had, maar geen Alzheimer. Misschien moest hij lichttherapie proberen.

Ritme en structuur
Sinds begin 2007 hangt de grijze lichtbak boven het bureau in zijn werkkamer. Elke ochtend en in de namiddag zet Frans de lamp aan. Tweemaal driekwartier waarin hij tot zichzelf komt. Hij tekent, schildert, leest of schrijft gedichten. Annie: 'Het geeft hem ritme en structuur. Zijn dag begint, hij staat op en gaat onder die lamp zitten. Sindsdien heeft hij minder black-outs gehad. Natuurlijk kunnen we nooit bewijzen of dit door de lamp komt. Maar dat hoeft ook niet.'

Die lamp werkt zeker
Frans: 'Ik wil niet meer zonder. Die lamp werkt zeker! Ik leef in de veronderstelling dat het helpt. Alleen al het feit dat je dénkt dat het helpt, is positief. En ik slaap als een roos.'
Annie: 'Maar minder vast dan vroeger.'
Frans: 'Ik droom nu heel veel maar nooit beangstigend. Over lichte, normale dingetjes. Maar als ik opsta, ben ik het na een paar minuten kwijt.'

De Hongerwinter
Over de oorlog weet Frans nog veel. 'Alsof het gisteren is gebeurd.' Frans, de jongste van tien kinderen uit een gezin in Tuindorp ­- Oostzaan, kan er uren over vertellen. De Hongerwinter. Zijn broer Cor en hij werden per schip over het IJ naar het Groningse dorp Musselkanaal gestuurd, in de hoop dat daar nog wat te eten was.

Het gezin waar ze in huis kwamen, had liever meisjes gehad. De twee knapen werden als dienstknechten gebruikt. Frans schiet vol. 'Het waren moeilijke, vervelende mensen. Gelukkig werden we na vijf maanden door de Polen bevrijd.' Hij wrijft zijn tranen weg. 'Ik heb toch een fijn leven gehad, al hadden we het niet breed.' Zoals hij in één van zijn gedichten verwoordt:

We liepen gaandeweg
net niet in oude lompen.
Doch wel bij kou met korte broek
en kranten in de klompen
.

Biljartclub
Eén jaar terug werd toch de diagnose Alzheimer gesteld. Frans houdt niet van dit etiket. Hij spreekt over 'mijn euvel' of 'mijn geheugenproblemen'. En daar maakt hij geen geheim van. 'De mensen om je heen,' zegt hij, 'moeten het weten. Je hoeft je er niet voor te schamen.' Daarom heeft hij zijn maten op de biljartclub geïnformeerd. Lachend: 'Nou roepen ze: "Frans, vergeet je bril niet!"'

Fietsen
Ze zijn 55 jaar getrouwd. 'Ik heb een schat van een vrouw. Zij vangt alles op.'
Annie: 'Het zal wel moeten. Frans praat vaker over vroeger. Er is goed mee te leven.'
Frans: 'Het is een belasting. Maar wel een te dragen belasting. Mijn leven is nog levenswaardig omdat mijn mooiste en oudste herinneringen aanwezig blijven.'
Annie: 'Frans onderneemt nog heel veel. Biljarten. Fietsen. Als nodig, vraagt hij gewoon de weg.'
'Ik ben geen stil figuur,' zegt Frans met een brede grijns.

Goud
En onder de daglichtlamp ontstaan de mooiste gedichten.

De Overheid weegt ons
als loodzware last.
In plaats van waardering
die dit volksdeel zo past.
Want één ding is zeker
al bent u nu oud.
Na oorlog en armoe
zorgden zij voor het goud!

Meer weten over licht bij dementie? Ga naar het interview met Eus van Someren

Ga naar Tips over licht & lampen

Terug naar de homepage

aan het woord

Over ons | Disclaimer