licht bij depressie

Psychiater en onderzoeker Ritsaert Lieverse:

‘Minder angst voor lichttherapie’

Licht is de passie van Ritsaert Lieverse (40). 'Licht is heel belangrijk, ook voor gezonde ouderen,' steekt Lieverse in zijn spreekkamer van wal. Hij doet onderzoek naar lichttherapie bij depressie en werkt bij de academische lichttherapiepoli van GGZ inGeest partner van VUmc in Amsterdam.

Lichttherapie wordt ook wel daglichttherapie genoemd. Patiënten met een depressieve stoornis krijgen in de ochtenduren extra licht aangeboden. 'Het is niet alleen geschikt voor mensen met alleen depressieve klachten in de winter, dus met een echte winterdepressie, maar nieuwe voorlopige resultaten laten zien dat lichttherapie ook werkt voor ouderen met een niet-seizoensgebonden depressie,' zegt Lieverse.

Twee lichtbakken
Deelnemers aan zijn onderzoek waren thuiswonende 60-plussers met een matige tot ernstige depressieve stoornis. Ze kregen allemaal twee 'lichtbakken' om voldoende lichtintensiteit te bereiken. De meesten zetten ze op een tafel, zodat ze een uur lang lekker konden lezen, puzzelen of eten terwijl ze 'verlicht' werden.

Blauw licht
De deelnemers kregen niet allemaal dezelfde lamp. De helft kreeg een lamp met helder intens vaalblauw licht. De anderen een lamp met weinig intens donkerrood licht. Die twee groepen werden met elkaar vergeleken. Lieverse: 'We wisten dat ons blauwe licht de biologische klok stimuleert en rood licht dat niet per se doet.'

Leuke bevinding
Wat bleek? De voorlopige resultaten lijken positief, zegt Lieverse enthousiast: 'Patiënten met een lamp met intens vaalblauw licht lijken significant beter van hun depressie te herstellen dan patiënten met een lamp met weinig intens donkerrood licht. Een leuke voorlopige bevinding! Het charmante is dat licht nauwelijks bijwerkingen heeft vergeleken met de antidepressiva die altijd vrij forse bijwerkingen hebben.'

Niet op eigen houtje
Goed nieuws dus voor depressieve ouderen. Zij kunnen op een polikliniek hun dagelijkse portie extra licht halen, een daglichtlamp kopen of huren bij een thuiszorgwinkel. Maar, waarschuwt Lieverse: 'Ga het niet zomaar op eigen houtje doen, als je een depressie hebt, omdat je niet weet hoe je erop reageert. Laat je eerst door een professional screenen. Er kunnen mogelijke contra-indicaties zijn.' Waarmee bedoeld: lichttherapie zou schadelijk kunnen zijn als je een bepaalde ziekte hebt, zoals oogziektes, lupus, overgevoeligheid voor licht en een allergie voor de zon. Of als je bepaalde medicijnen gebruikt. Bijvoorbeeld antibiotica, antimalariamiddelen, antidepressiva, Sint-Janskruid, antipsychotica of lithium.

Bang
Ouderen met suikerziekte die schade hebben aan hun netvlies zouden bijvoorbeeld terughoudend moeten zijn met lichttherapie, omdat daarmee hun ogen theoretisch extra belast zouden worden. Ook mensen met een bipolaire stoornis, manische depressiviteit, zouden voorzichtig moeten zijn, 'terwijl de onderzoeksgroep van Francesco Benedetti in Italië niets anders doet en prachtige resultaten heeft,' werpt Lieverse tegen. 'In Nederland daarentegen staat in de meeste protocollen dat er (relatieve) contra-indicaties kunnen zijn, waardoor je aanvullende begeleiding, extra zorgvuldigheid of nader onderzoek nodig hebt. Daarom durven veel psychiaters het niet aan. Jammer, want het is wetenschappelijk nog niet goed uitgewerkt hoe groot de medische zorgvuldigheid zou moeten zijn.'

Elegante behandeling
Lieverse: 'Welgeteld zijn er veel depressieve patiënten die geen lichttherapie krijgen, terwijl je het deze mensen wel gunt: ze zijn ziek en zouden er baat bij kunnen hebben. En ze hebben een tekort aan licht omdat ze chronisch ziek zijn, lichamelijk beperkt, of inactief door de depressie, of omdat hun netvlies beschadigd is. Genoeg redenen om deze mensen juist wel lichttherapie te geven. Maar dan moet je als lichtbehandelaar weten wat je doet en willen samenwerken met collega-specialisten, bijvoorbeeld oogartsen.'

De mensen die nu geen lichttherapie mogen, in staat stellen dit wel te doen, is de missie van Lieverse. 'Het is een elegante behandeling, omdat het zo weinig bijwerkingen heeft en vaak net zo effectief als antidepressiva kan zijn.'

Buiten wandelen
Zijn die lichtbakken heus nodig? Elke ochtend in de buitenlucht wandelen, is toch ook een vorm van lichttherapie? Lieverse knikt. 'Maar mensen met een depressie zijn slecht te motiveren. Zij hebben geen energie of zin om te wandelen of houden zich niet aan dit advies. Ook voor depressieve patiënten met lichamelijke beperkingen kan licht van waarde zijn.'

Is lichttherapie een spectaculaire bijdrage in de behandeling van ouderen met een ernstige depressie? 'Het is mooi als het een aanvulling is,' besluit Lieverse bescheiden. 'Een aanvulling op of alternatief voor pillen.'

Bent u depressief en geïnteresseerd in lichttherapie? Toon dit artikel aan uw huisarts of psychiater en bespreek de mogelijkheden.

Lees ook: Deelnemers onderzoek lichttherapie: 'Met de lichtbak op stap'

Ga naar Tips over licht & lampen

Terug naar de homepage

aan het woord

Over ons | Disclaimer